برای تحول پایدار گردشگری در ایران چه کنیم؟؛ نشست سوم
سومین نشست از سلسلهنشستهای «برای تحول پایدار گردشگری در ایران چه کنیم؟» به میزبانی «گروه گردشگری خانهٔ اندیشمندان علوم انسانی» در تاریخ ۱۳ آبان ۱۴۰۴ با حضور سه راهنمای گردشگری برگزار شد. در این جمع مریم رضاصفت، مدرس بینالمللی فدراسیون جهانی راهنمایان گردشگریWFTGA) ) به عنوان میزبان مصاحبه، محمد یزدانی، رئیس انجمن صنفی راهنمایان گردشگری استان تهران، و آرش نورآقایی، مدیرمسئول فصلنامهٔ میراث و گردشگری گیلگمش و نشر نوسده حضور داشتند.
رضاصفت در پرسش آغازین از ویژگی شعار سال جاری با موضوعیت گردشگری و تحول پایدار پرسید و آرش نورآقایی ضمن اشاره به پرتکرار بودن مفاهیم پایداری و تحول در شعارهای سالهای گذشته به فرصت کم باقیمانده تا سال ۲۰۳۰ برای تحقق اهداف توسعهٔ پایدار توجه داد.
او به عنوان مثال مفهوم تحول را به تناسب، در دورۀ پاندمی کووید ۱۹ با عبارت
Rethinking Tourism و برای توسعهٔ دیجیتالی این صنعت، باDigital Transformation مرور کرد. به باور نورآقایی، شعارهای روز جهانی گردشگری همواره متناسب با نسلی از گردشگری که پشت سر گذاشته شده، تعریف شدهاند و تحول هم مرتبط به همان دورۀ مورد نظر بودهاست. اما در سال ۲۰۲۵ تحولی جامع و همهجانبه مطرح شده است، گویی قرار است تلاش شود تا هرآنچه پیشتر حاصل نشده، به دست آید و این تحول یکپارچه محقق نخواهد شد مگر با تغییرات بنیادین -به عبارتیSystem Change – فارغ از روشهای سنتی به بهبود و تعالی وضع موجود پرداخت. در چنین شرایطی حفظ وضع موجود، به معنای پایداری نیست بلکه باید پایداری را در بهبود فعالانه، جستجو کرد. نورآقایی در این بخش از حفظ وضع موجود محیط زیست و استمرار نامطلوب و مغایر آن با پایداری، سخن گفت.
یزدانی در ادامه چنین افزود که در ایران در اغلب موارد به شعارهای سازمان جهانی گردشگری که البته با شعارهای سازمان ملل هم همسو هستند توجهی نشده و مسئولین حتی به این حوزه نگاه جزیرهای دارند و توجهی به بینارشتهای بودن آن نیست؛ چه بسا اگر بهطور مثال به تحول دیجیتال در گردشگری توجه میشد حمل و نقل هم دستخوش تغییرات مثبت شدهبود.
رضاصفت در ادامه از میزان توجه در ایران به شعار اخیر روز جهانی گردشگری و فاصلهٔ کشور با روند جهانی پرسید.
مدیرمسئول فصلنامهٔ گیلگمش اذعان داشت که تعریف آکادمیک دقیق و همهپسندی برای تحول پایدار هنوز شکل نگرفته است و تا ایجاد بستر ادبیات مشترک در این زمینه راه در پیش است. اما شاید فعلا بهتر است کشورها بر شعارهای سازمان ملل و از جمله سازمان جهانی گردشگری متمرکز باشند و به سمت آن حرکت کنند؛ حال آنکه ایران در این زمینه تلاش چندانی ندارد. او از بیتوجهی به «تحول دیجیتال» در گردشگری گفت، عدم استفادهٔ کافی و متناسب از ابزارهای هوش مصنوعی و کلان دادهها را گوشزد کرد و عدم کفایت سرمایهگذاری سبز برای گردشگری سبز را یادآوری کرد.
رضاصفت نیز گفت که امیدوار است این شعارها دست کم موجب بالا بردن آگاهی عمومی شوند.
آرش نورآقایی از سوی دیگر دستاوردهایی را برشمرد که ایران تنها به سبب روندهای جهانی کسب کردهاست. او از سهم بانوان در این صنعت به عنوان نمونهٔ چشمگیر این تحولات یاد کرد.
آرش نورآقایی توجه داد که کاهش فقر و کاهش بزهکاری، از جمله اهداف متعالی صنعت گردشگری هستند در صورتی که این صنعت در کشور ما هنوز چنین حاصلی نداشتهاست. وی از بیتوجهی به کلان دادهها برای برنامهریزی گردشگری بهویژه در مدیریت مقاصد گفت؛ قصوری که موجب توزیع ناعادلانهٔ ثروت ناشی از گردشگری میشود.
مریم رضاصفت از رئیس انجمن صنفی راهنمایان گردشگری استان تهران در خصوص راهکار مؤثر واقع شدن شعارهای سازمان جهانی گردشگری سئوال کرد. یزدانی ضمن تأکید بر کمتوجهی ایران، همین سطحی برخورد کردن را هم غنیمت شمرد اما از بیبرنامگی و عدم انسجام دستگاههای متولی انتقاد کرد. به زعم وی دولت چنان باید پایداری گردشگری را تبیین کند که برنامهسازان متقاعد، همراه و تسهیلگر این راه شوند. وی همچنین راهنمایان گردشگری را به سبب امکان تبادل تجربه و دانش از جمله عوامل فرهنگساز در این زمینه دانست.
مریم رضاصفت از نقش آموزش در پیادهسازی و بهبود شرایط این صنعت با توجه به انتظارات جامعهٔ جهانی گردشگری پرسید.
مدیرمسئول نشر نوسده تأکید کرد که تحول صورت نمیگیرد مگر آنکه آموزش در کار باشد. به باور ایشان بخش دولتی باید آموزش ببیند تا استراتژیهای بلندمدت مرتبط با این دغدغه را داشته باشد و باید سیستم نظارتی دقیق و مشوقهایی برای سرمایهگذاری در آن زمینه ایجاد شود. او گفت در بخش ذینفعان هم باید ادبیات تحول آموزش داده شود تا همگی در این مسیر قرار گیرند. او آموزش در بخش دانشگاهی را نیز برای ارتباط بهرهور با صنعت لازم دانست و البته چگونگی این آموزشها را مهم خواند.
رضاصفت از محمد یزدانی خواست تا نمونهای از تحقق شعارهای سازمان جهانی گردشگری را در دنیا معرفی کند. ایشان به مدیریت ظرفیت بازدید از موزهها و تعریف مسیرهای گردشگری در پاریس به کمک هوش مصنوعی و کلاندادهها اشاره کرد و امنیت، رفاه بیشتر و کیفیت بالاتر بازدید برای گردشگر را از نتایج این برنامهها دانست. وی از فاجعۀ بیبرنامگی در سفرهای جنوب ایران هم با اظهار تأسف یاد کرد.
رضاصفت در بخش پایانی تحول مورد نظر نورآقایی را برای تسهیل تحقق شعار امسال جویا شد.
نورآقایی که باور داشت جلسات مشورتی «مؤثر» در ایران کم برگزار میشود از اهمیت تصمیمگیریها با توجه به منافع ملی گفت و تحول ساختاری برای خلق هوشیارانهٔ چنین فرصتهایی را مطلوب دانست.
یزدانی از لزوم وجود نظام آماری برای صنعت گردشگری کشور به عنوان مبنای بسیاری تصمیمگیریها گفت. به باور او این الزام برای آغاز تحول پایدار در این صنعت، نیازی اورژانسی است.
این گفتگو با ابراز امیدواری برای تحول پایدار در ابعاد مختلف صنعت گردشگری کشور پایان پذیرفت.
