شمیران؛ دیروز، امروز، فردا

عکس از پیمان پورکوشکی
عکس از پیمان پورکوشکی
پریا پارسا نوشته شده توسط

شهر حاصل تکامل تاريخی و طبيعی جوامع انسانی بوده و هويت يک شهر با پيرامون آن آميخته شده است. محله‌های شهری از گذشته‌های دور، در شکل‌دهی و سازمان‌دهی امور شهری جايگاه ويژه‌ای داشته‌اند. در گذشته، هر محله با ارایه خدمات روزمره مورد نياز سکنه خود و ايجاد نمادهايی خاص، موجب می‌شد تا ساکنان آن نسبت به منطقه خود تعلق‌ خاطر داشته باشند، تا جايی که هر شهروند با نام محله‌اي که در آن می‌زيست، شناخته می‌شد. به اين ترتيب هر سكونت برخاسته از كليتی بود كه خود را در پس‌ زمينه‌های تاريخی، فرهنگى، اجتماعى و محيطى برجسته مى‌ساخت. تحولات سريع دوران معاصر طي دهه‌هاي اخير، منجر به تغيير زيربناهاي معيشتي و روابط اجتماعي شد و ساکنان محله‌ها از هويت خاص محله خود تهي ‌شدند‌. اين روند تا امروز ادامه يافته و آنچه شاهدش هستيم، محلاتي بيگانه و بي‌هويت براي ساکنانشان هستند. يکي از اين مناطق، منطقه «شميران» در شمال تهران است که به پشتوانه نزديکی به کوه و وجود باغ‌ها و دره‌های فراوان، از ديرباز به عنوان ييلاقی ارزشمند برای شهر تهران محسوب می‌شده‌ است.

شميران کجاست؟

نخستين‌بار اطلاق نام شميران به اين ناحيه در سال 1074 ق. صورت گرفت. در ايران قلاع و قريه‌های بسياری را مي‌توان نام برد كه شميران خوانده شده‌اند؛ اين در حالي است که به علت وجود لهجه‌های متفاوت در نواحي گوناگون، اختلاف‌هايی در تلفظ اين كلمه روي داده است. تمام اين نام‌ها دارای يك ريشه مشترك هستند و آن ريشه «شم» يا «سم» است. به عنوان نمونه در محل‌هاي مركبات‌خيز فارس می‌گويند، امسال مركبات را سَم‌زده (سرما‌زده) است. همين ريشه در لارستان به شكل «سوم» به كار می‌رود و سوم‌زده يعني سرمازده؛ بنابراين شميران ظاهرا بايد به معني محل سرد باشد. يکي از مطرح‌ترين دلايل عنوان شده ترکيب دو کلمه «سمی يا شمی» به معنای سرد و «ران» به معنای جايگاه است و در واقع شميران جای سرد معني می‌دهد؛ به همين ترتيب تهران به معنای جای گرم است. برخی نيز معتقدند که‌ يکی از نه ولايت ری را «شمع ايران» مي‌گفتند که بعدها به شميران تبديل شد.

آبادی شميران تا دهه‌های 20 و 30، قصبه‌ای متمايز از شهر تهران به ‌شمار می‌رفت. با گسترش شهر و توسعه نظام شهرسازی و شهرنشينی در دهه‌های 30 و 40، با توجه به غناي ارزش‌های زيست‌‌محيطی، منطقه يک مورد توجه اقشار پردرآمد، افراد حكومتی و سفارتخانه‌های خارجی قرار گرفت. وجود دو محدوده‌ سلطنتی نياوران و سعدآباد و همچنين وجود باشگاه‌های وزارتخانه‌ها و نهادهای دولتی، منازل مسكوني مديران و روسای ادارات و سفارتخانه‌های خارجي، نشانگر ارزش بالای اين منطقه و جذابيت‌ زندگي در آن بود، تا اينکه در دهه‌های 60 و 70، با وجود خالي بودن فضاهای جنوبی و شرقی منطقه، تمايل به ساخت‌و‌ساز در نواحی شمالی در محدوده ارتفاعی 1600 و1800 متر بيشتر شد و رفته‌رفته اين منطقه نيز مانند ساير مناطق شهر تهران از اصل خويش دور ماند و به قرارگاه حومه‌نشيني شهر تهران تبديل شد.

 

 

برای خواندن ادامه این مطلب به شماره هفت مجله فارسی گیلگمش مراجعه کنید.

نظر دادن